http://www.kavtisxevi.ucoz.com/ Tue, 10 Jul 2012 23:46:32 GMT uCoz Web-Service <div align="left"><img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtoba/atsb00000.jpg" alt="" height="150" style="border-top-width: medium; border-bottom-width: medium; border-left-width: medium; border-right-width: medium; border-top-color: rgb(218, 165, 32); border-top-style: inset; border-bottom-color: rgb(218, 165, 32); border-bottom-style: inset; border-left-color: rgb(218, 165, 32); border-left-style: inset; border-right-color: rgb(218, 165, 32); border-right-style: inset" width="250" align="left"><br><br><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; 10 ივნისს, სულთმოფენობის შემდგომ კვირას, სოფელი კავთისხევი &nbsp; &nbsp;აღნიშნავს თავის დღესასწაულს - " თავკვეთობას ". დღესასწაული &nbsp; &nbsp;დაკავშირებულია "თავკვეთის" უძველეს სამონასტრო კომპლექსთან. ამ დღეს &nbsp; &nbsp;სამთავისისა და გორის მიტროპოლიტმა ანდრიამ საღვთო ლიტურგია შეასრულა &nbsp; &nbsp;სოფელ კავთისხევში, წმ. გიორგის ტაძარში. მეუფე ანდრიამ დალოცა ტაძარში &nbsp; &nbsp; &nbsp;შეკრ... <div align="left"><img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtoba/atsb00000.jpg" alt="" height="150" style="border-top-width: medium; border-bottom-width: medium; border-left-width: medium; border-right-width: medium; border-top-color: rgb(218, 165, 32); border-top-style: inset; border-bottom-color: rgb(218, 165, 32); border-bottom-style: inset; border-left-color: rgb(218, 165, 32); border-left-style: inset; border-right-color: rgb(218, 165, 32); border-right-style: inset" width="250" align="left"><br><br><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; 10 ივნისს, სულთმოფენობის შემდგომ კვირას, სოფელი კავთისხევი &nbsp; &nbsp;აღნიშნავს თავის დღესასწაულს - " თავკვეთობას ". დღესასწაული &nbsp; &nbsp;დაკავშირებულია "თავკვეთის" უძველეს სამონასტრო კომპლექსთან. ამ დღეს &nbsp; &nbsp;სამთავისისა და გორის მიტროპოლიტმა ანდრიამ საღვთო ლიტურგია შეასრულა &nbsp; &nbsp;სოფელ კავთისხევში, წმ. გიორგის ტაძარში. მეუფე ანდრიამ დალოცა ტაძარში &nbsp; &nbsp; &nbsp;შეკრებილი მრევლი და სოფლის დღესასწაული მიულოცა ტაძრის წინამძღვარს - &nbsp; მღვდელ ალექსანდრე ქსოვრელს, სოფელ კავთისხევის მოსახლეობას და &nbsp;<br>&nbsp; ჩამოსულ სტუმრებს.<br>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;<font color="#0000cd">www.sg-sakdari.ge</font><br><br><br><br></blockquote></blockquote></blockquote></blockquote></blockquote></blockquote>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;<img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtoba/atsb00006.jpg"><br><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><br><br><br></blockquote></blockquote></blockquote></blockquote></blockquote></blockquote>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;<img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtoba/atsb00004.jpg"><blockquote><br></blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><blockquote><br></blockquote></blockquote></blockquote></blockquote></blockquote></blockquote><blockquote><img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtoba/atsb00002.jpg"><blockquote><br></blockquote></blockquote><blockquote><img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtoba/atsb00005.jpg" alt=""></blockquote><blockquote><blockquote><blockquote></blockquote></blockquote></blockquote></div> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/k_39_avtoba/2012-07-11-28 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/k_39_avtoba/2012-07-11-28 Tue, 10 Jul 2012 23:46:32 GMT <div align="center"><img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/akldam1.jpg" alt="" style="border-top-color: rgb(255, 165, 0); border-top-width: medium; border-bottom-color: rgb(255, 165, 0); border-bottom-width: medium; border-left-color: rgb(255, 165, 0); border-left-width: medium; border-right-color: rgb(255, 165, 0); border-right-width: medium; border-top-style: ridge; border-bottom-style: ridge; border-left-style: ridge; border-right-style: ridge" align="right"><br><br>ბესარიონ ჯორბენაძე (ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მეცნიერ - თანამშრომელი)<br><br><br>ძეგლის მეგობარი, 1970 წ., კრ.23, გვ. 68 -71<br><br> <br><br>მდინარე კავთურა მტკვრის ერთი იმ შენაკადთაგანია, რომელიც ხშირად რუკაზე არც აღინიშნება ხოლმე. იგი დიდგორის ქედიდან გამოედინება და მტკვარს ერთვის ს. ქვემო ხანდაკთან. ხეობის სიგრძე სულ ოციოდე კილომეტრი თუ იქნება. სწორედ ეს აღმოჩნდა მისი უპირველესი ღირსებათაგანი - ამ ხეობის მეშვეობით შიდა ქართლი უმოკლესი გზებით უკავშირდება ქვემო ქართლსა და თრიალეთს. ეს გარემოება ანიჭებდა... <div align="center"><img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/akldam1.jpg" alt="" style="border-top-color: rgb(255, 165, 0); border-top-width: medium; border-bottom-color: rgb(255, 165, 0); border-bottom-width: medium; border-left-color: rgb(255, 165, 0); border-left-width: medium; border-right-color: rgb(255, 165, 0); border-right-width: medium; border-top-style: ridge; border-bottom-style: ridge; border-left-style: ridge; border-right-style: ridge" align="right"><br><br>ბესარიონ ჯორბენაძე (ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მეცნიერ - თანამშრომელი)<br><br><br>ძეგლის მეგობარი, 1970 წ., კრ.23, გვ. 68 -71<br><br> <br><br>მდინარე კავთურა მტკვრის ერთი იმ შენაკადთაგანია, რომელიც ხშირად რუკაზე არც აღინიშნება ხოლმე. იგი დიდგორის ქედიდან გამოედინება და მტკვარს ერთვის ს. ქვემო ხანდაკთან. ხეობის სიგრძე სულ ოციოდე კილომეტრი თუ იქნება. სწორედ ეს აღმოჩნდა მისი უპირველესი ღირსებათაგანი - ამ ხეობის მეშვეობით შიდა ქართლი უმოკლესი გზებით უკავშირდება ქვემო ქართლსა და თრიალეთს. ეს გარემოება ანიჭებდა კავთურას ხეობას მნიშვნელობასა და გარკვეულ ადგილს საქართველოს ისტორიაში. ხეობა ძველითგანვე მჭიდროდ ყოფილა დასახლებული, რასაც თვალნათლივ ადასტურებს მრავლად შემორჩენილი ნამოსახლარი და ხუროთმოძღვრების ძეგლები. მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია; იდლეთის ადრეფეოდალური ხანის, გეგმით ჯვრისებრი ეკლესია; XII - XIII საუკუნეების, მრავალფეროვანი ჩუქურთმებით უხვად შემკული გუმბათოვანი ტაძარი ქვათახევში; სოფელ წინარეხთან ახლოს მდგარი, XII- XIII საუკუნეებში აგებული ერთნავიანი ეკლესია და მის გარშემო მაღალაძეთა მიერ XVI- XVIII საუკუნეებში მიშენებული სასახლე, კოშკები და სამრეკლო. არის აგრეთვე ათეულობით ეკლესიის, კოშკის, ციხე-გალავნისა და სასახლის ნანგრევები, რომლებიც ამ მცირე ხეობას მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მოწმეებად გვევლინებიან. ერთი ასეთი თავისებური ძეგლია მიწისქვეშა ნაგებობა - აკლდამა, რომელიც შემთხვევით აღმოჩნდა 1963 წლის ზამთარში, სოფ. კავთისხევში, მდ. კავთურას მარჯვენა ნაპირზე, ე. წ. მონასელიანთ უბანში. (ამ აღმოჩენის შესახებ ისტორიის ინსტიტუტის ანტიკური და ფეოდალური ხანის არქეოლოგიის განყოფილებას აცნობა იმავე ინსტიტუტის თანამშრომელმა პროფ. ი.კაჭარავამ, ხოლო დამატებითი ცნობები მოგვაწოდა საქართველოს კულტურის ძეგლთა დაცვის საზოგადოების პრეზიდიუმის სწავლულმა მდივანმა ირ.ზაქარიაშვილმა.) იმავე უბანში არის კლდის ქვით ნაგები, წმ. გიორგის სახელობის ერთნავიანი ეკლესია, ხოლო მის გარშემო - ნამოსახლარი. ეკლესია და ალბათ ნამოსახლარიც, გვიანფეოდალურ ხანას, XVI -XVII საუკუნეებს უნდა მიეკუთვნებოდეს. ამ ვარაუდს გარკვეული ანგარიში უნდა გაეწიოს მახლობლად მდებარე აკლდამის ხნოვანების დადგენისას. აკლდამის ადგილი ოდნავ შემაღლებუღია. იმ პატარა ბორცვზე მშენებლობისათვის ქვის შეგროვების დროს 1,3 მ სიღრმეზე აღმოჩნდა მოზრდილი ფილაქვები. მათი აღების შემდეგ, ქვეშ ორი პარალელური კედელი გამოვლინდა და გამოირკვა, რომ ეს იყო კლდის ბრტყელი ქვით გადახურული, შენობაში შესასვლელი "დრომოსი", როგორც უწოდებენ ხოლმე მიწისქვემა აკლდამათა ასეთ დერეფნებს. აკლდამის დრომოსი მიმართულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. მისი კედლების ქვედა ნაწილი ამოყვანილია კლდის მომცრო ქვით, ხოლო მეორე ნახევარი - ბრტყელი აგურით. დრომოსის სიგრძე უდრის 1,5 მ, სიგანე - 0,9-1,1 მ, სიმაღლე - 1 მ. შესასვლელთან შემორჩენილია ოთხსაფეხურიანი კიბე (საფეხურია სიმაღლე - 0,25 მ). აკლდამის საკანს დრომოსი უკავშირდება აღმოსავლეთიდან ისრულთაღიანი შესასვლელის საშუალებით (სიმაღლე - 1,12 მ, სიგანე - 0,84 მ) იმ ადგილას საკანში ჩადის ოთხსაფეხურიანი კიბე, ნაშენი კლდის ქვით, აგურითა და კირით (საფეხურის სიმაღლე - 0,2 მ). საკანი ოთხკუთხედია (ფართობი 2,85 მ X2,7 მ X3 მ), გადახურვა კი მრგვალგუმბათოვანი აქვს. ოთხივე კუთხეში იატაკიდან 1,4 მ. სიმაღლეზე აგურით ტლანქად არის გამოყვანილი ისრული ფორმის ტრომპები, რომელთაგანაც უშუალოდ იწყება აგურის სფერული გადახურვა. საკნის კედლების ქვედა ინსტიტუტმა მიავლინა აღმონაჩენის შესასწავლად უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი გ.ლომთათიძე, უმცროსი მეცნიერი თანამშრომლები ზ.შატბერაშვილი, ბ.ჯორბენაძე, ვ.კანდელაკი (მხატვარი) და მ.კოზლოვსკი (ფოტოგრაფი). მანამდე ერთი თვით ადრე ეს ძეგლი დაუთვალიერებიათ საქართველოს სსრ ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის თანამშრომლებს ო.სანებლიძეს, გ.აბრამიშვილს და ჯ.ნადირაძეს. მათ მცირეოდენი ჩაუთხრიათ აკლდამის გარეთ და გაუშიშვლებიათ თიხის რამდენიმე მილი. ო.სანებლიძის აზრით, ისინი უნდა უკავშირდებოდნენ აკლდამის შიგნით არსებულ მილებს და შესაძლოა უწინ იქ იყო აბანო, რომელიც შემდგომ აკლდამად უქცევიათ. ნაწილი 1,1 მ. სიმაღლეზე ამოყვანილია კლდის ქვით, ხოლო ზევით წყობა შედგება ბრტყელი აგურისაგან. გუმბათის აგურის წყობას ზემოდან ადევს ფილაქვები, შემდეგ ქვის გროვაა, ხოლო სულ ზემოთ - მიწაყრილი. საკანისა და დრომოსის კედლები კირის დუღაბზეა დაწყობილი. კედლები და იატაკიც კირითაა შელესილი. საკანის სამხრეთსა და დასავლეთ კედლებს ზედა ნაწილში დაყოლებული აქვთ თიხის მილები. ერთის სიგრძე უდრის 0,35 მ, მეორისა - 0,4 მ, ორთავე დიამეტრი 0,5 მ. მილები დაქანებულია შიგნით. მათი გარე ნაწილი ყრუდაა დახშული. დანიშნულება გაურკვეველია. აკლდამაში არეულად და ნაკლულად ეყარა ერთი ადამიანის დამტვრეული ძვლები. ჩანს, ადრევე გაუძარცვავთ. კავთისხევის აკლდამის არქიტექტურაში იგრძნობა გვიანფეოდალური ხანისათვის ტიპიური ნიშნები; წყობაში უხეშად გათლილი ქვისა და აგურის გამოყენება, აგურით გადაყვანილი გუმბათი და თაღი, ისრული ფორმები, რომლებიც დამახასიათებელია XVI - XVIII საუკუნეების უმრავლეს ქართლ-კახური ნაგებობისათვის. კავთისხევის აკლდამა წააგავს თელავში 1962 წლის ექსპედიციის მიერ (გ.ლომთათიძის ხელმძღვანელობით) ნაწილობრივ გათხრილ მიწისქვეშა მრგვალგუმბათიან აგურის ნაგებობას, რომელიც მიჩნეულია გვიანფეოდალური ხანის მუსლიმურ აკლდამად. ყურადსაღებია, რომ იმ ნაგებობასაც აქვს კედელში დატანებული მილი. კავთისხევის აკლდამა, ისევე როგორც თელავისა, აშენებული უნდა იყოს იმ ეპოქაში, როცა ქართლ - კახეთის ხუროთმოძღვრებაში იგრძნობოდა ისლამური ელემენტების შემოჭრა. აკლდამის შესწავლის დროს ჩვენ გვაცნობეს, რომ ძველად ის ადგილი უთხრია ვინმე თარხნიშვილს და რაღაც ნივთებიც უპოვნია. ადგილობრივ მოსახლეობაში შემორჩენილი ეს ცნობა დასტურდება სხვა წყაროებითაც. „საისტორიო მოამბეში" (1952 წ. №6) გამოქვეყნებულია შ.ხანთაძის პუბლიკაცია „დიმიტრი მეღვინეთხუცესიშვილის წერილები მარი ბროსესადმი", სადაც №17 წერილში, რომელიც დათარიღებულია 1860 წლის 14 მაისით, ნათქვამია შემდეგი: „სოფელსა კავთისხევში მიამბეს - ამ ოცის წლის წინათ უპოვნიათ ამ სოფლის მახლობლად, მდინარე კავთურის გაღმით, მაღლობზედ აკლდამა. შიგ მიცვალებული მძიმედ მორთული, რომელსაც თავით და ფერხთით სდგომია თითბრის შანდლები, ის მიცვალებული ყოფილა დაფერფლილი, მაგრამ ფერფლი სულ ბზინავდაო. ოქროს გულის ღილი დიდი, ორი ცერის ტოლი შანდლები იორამ თარხნიშვილს დაუშლევინებია, იმისი ვეღარა გავიგე რა." წერილიდანვე ჩანს, რომ დ.მეღვინეთხუცესიშვილისთვის უჩვენებიათ ..ამ ალაგსავე ნაპოვნი ამ მოკლე დროში, ნივთები"... მათ შორის ყოფილა ოქროს ბეჭედი, რომელშიაც ჩასმულ ქვაზე ამოჭრილია მწოლიარე ირმის და ნახევარმზის გამოსახულება. ჩვენ მიერ შესწავლილი აკლდამის ადგილმდებარეობა თითქოს ემთხვევა დიმიტრი მეღვინეთუხუცესიშვილის მიერ აღწერილს. შესაძლოა, ორივე შემთხვევაში ერთ და იმავე აკლდამასთან გვაქვს საქმე. აღმოჩენის ადგილი ისეთია, რომ იქ სხვა აკლდამების არსებობაც საგულისხმებელია. ჩვენს ლიტერატურაში ცნობილია, რომ თემურ - ლენგის განდევნის შემდეგ XV საუკუნიდან იწყება კავთურას ხეობის ხელახალი აღორძინება. ეს კარგად არის ასახული ნივთიერი კულტურის ძეგლებშიც. მონასელიანთ უბანში იმ მიწისქვეშა ნაგებობის აღმოჩენაც სწორედ ამის ერთი დადასტურებაა. აღნიშნული ადგილის მომავალი არქეოლოგიური შესწავლა ალბათ მეტ ნათელს მოჰფენს, ხეობის წარსულის გაშუქებას.<br><img src=""><img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/copyof1n.jpg">&nbsp; <strong><font color="#ff0000">&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <br>წყარო : &nbsp;www.saunje.ge</font></strong><br><br></div> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/ak'ldama_sopel_k'avtiskhevshi/2011-07-22-27 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/ak'ldama_sopel_k'avtiskhevshi/2011-07-22-27 Fri, 22 Jul 2011 17:52:35 GMT არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფლის ცენტრში. თარიღდება გვაინდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (15,15 – 5,8 მ.), ნაგებია ნატეხი ქვით, გამოყენბულია აგური და რიყის ქვაც. თვდაპირვეალდ ეკლესია მცირე ზომისა ყოფილა. მოგვიანებით მისთვის დასავლეთიდან მოზრდილი სათავსი მიუშენებიათ.<img src="http://kavtisxevi.ucoz.com/e22540e94975.jpg" alt="" style="border-top-color: currentColor; border-top-width: medium; border-top-style: inset; border-bottom-color: currentColor; border-bottom-width: medium; border-bottom-style: inset; border-left-color: currentColor; border-left-width: medium; border-left-style: inset; border-right-color: currentColor; border-right-width: medium; border-right-style: inset" width="370" height="250" align="right"> შესასვლელი დასავლეთ კედლის ცენტრშია, ჩრდილოეთ კარი ამოენებულია. საკურთხეველში ერთი სარკმელია. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის დონიდან საკმაოდ ამაღლებულია და სამსაფეხურიანი კიბე აქვს. საკურთხევლის გვერდებზე ვიწრო სათავსებია. ეკლესიის გრძივი კედლები ორი წყვილი პილასტრითა... არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფლის ცენტრში. თარიღდება გვაინდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (15,15 – 5,8 მ.), ნაგებია ნატეხი ქვით, გამოყენბულია აგური და რიყის ქვაც. თვდაპირვეალდ ეკლესია მცირე ზომისა ყოფილა. მოგვიანებით მისთვის დასავლეთიდან მოზრდილი სათავსი მიუშენებიათ.<img src="http://kavtisxevi.ucoz.com/e22540e94975.jpg" alt="" style="border-top-color: currentColor; border-top-width: medium; border-top-style: inset; border-bottom-color: currentColor; border-bottom-width: medium; border-bottom-style: inset; border-left-color: currentColor; border-left-width: medium; border-left-style: inset; border-right-color: currentColor; border-right-width: medium; border-right-style: inset" width="370" height="250" align="right"> შესასვლელი დასავლეთ კედლის ცენტრშია, ჩრდილოეთ კარი ამოენებულია. საკურთხეველში ერთი სარკმელია. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის დონიდან საკმაოდ ამაღლებულია და სამსაფეხურიანი კიბე აქვს. საკურთხევლის გვერდებზე ვიწრო სათავსებია. ეკლესიის გრძივი კედლები ორი წყვილი პილასტრითაა დანაწევრებული (აღმოსავლეთ პილასტრები უფრო მასიურია). ისრული კამარა საბჯენ თაღებს ეყრდნობა. ეკლესიის დანარჩენ სამ კედელში თითო სარკმელია. ჩრდილოეთ სარკმელთან სანათლავი ნიშია. დასავლეთ ფასადზე ფრონტონის ქვეშ გამსოახულია პატარა რელიეფური ჯვარი. ეკლესიას თაროსებრი ლავგარდანი აქვს. სახურავი ორფერდა, გადახურულია კრამიტით (დაზიანებულია).<br>ფრონტონის კეხზე დგას აგურით ნაგები სამრეკლო - ოთხბოძიანი თაღებით გახსნილი ფანჩატური, რომელსაც პირამიდული სახურავი აქვს.<br><br>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp; მგალობლიშვილი მ.&nbsp;<br> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/mikel_gabrielis_ek_39_lesia/2010-06-15-26 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/mikel_gabrielis_ek_39_lesia/2010-06-15-26 Tue, 15 Jun 2010 16:01:01 GMT არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფლის ცენტრში, ბექობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია განსაკუთრებით მისი ჩრდილოეთ მხარე, ღმადაა მიწაში ჩამჯდარი. ეკლესია დარბაზულია (4,45 X 3,85 მ),ნაგებია დიდი ნატეხი ქვით, გამოყენებულია რიყის ქვა და აგურიც. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. სწორკუთხა საკურთხეველში და დასავლეთ კედელში თითო ვიწრო სარკმელია. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით. ეკლესია გადახურული ყოფილა ბრტყელი ლოდებით, რომლებიც ამავე დროს თაროსებრ ლავგარდანს ქმნიდა. აღმოსავლეთით ლავგარდნის ორიოდე ქვაა შემორჩენილი. დასავლეთსი კარის თავზე ჩასმულია რელიეფური ქვაჯვარი, რომლის კიდეებზე ორ სვეტად სომხური წარწერაა, ეკლესია სომხურია.<BR><BR>                                                                                                                                                                                                              მგალობლიშვილი მ.<BR> არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფლის ცენტრში, ბექობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია განსაკუთრებით მისი ჩრდილოეთ მხარე, ღმადაა მიწაში ჩამჯდარი. ეკლესია დარბაზულია (4,45 X 3,85 მ),ნაგებია დიდი ნატეხი ქვით, გამოყენებულია რიყის ქვა და აგურიც. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. სწორკუთხა საკურთხეველში და დასავლეთ კედელში თითო ვიწრო სარკმელია. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით. ეკლესია გადახურული ყოფილა ბრტყელი ლოდებით, რომლებიც ამავე დროს თაროსებრ ლავგარდანს ქმნიდა. აღმოსავლეთით ლავგარდნის ორიოდე ქვაა შემორჩენილი. დასავლეთსი კარის თავზე ჩასმულია რელიეფური ქვაჯვარი, რომლის კიდეებზე ორ სვეტად სომხური წარწერაა, ეკლესია სომხურია.<BR><BR>                                                                                                                                                                                                              მგალობლიშვილი მ.<BR> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/k'viratskhovlis_ek'lesia/2010-06-15-25 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/k'viratskhovlis_ek'lesia/2010-06-15-25 Tue, 15 Jun 2010 16:00:12 GMT <IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtisxevi/idleti/dsc22236.jpg" alt="" align="left" style="border-top-color: #daa520; border-top-width: medium; border-top-style: groove; border-bottom-color: #daa520; border-bottom-width: medium; border-bottom-style: groove; border-left-color: #daa520; border-left-width: medium; border-left-style: groove; border-right-color: #daa520; border-right-width: medium; border-right-style: groove" width="350" height="250">იდლეთის ნათლისმცემლის ეკლესია, არქიტექტურულ მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი, დგას სოფლის განაპირას, აღმოსავლეთით გავაკებულ ფერდობზე. თარიღდება VI საუკუნის I ნახევრით. ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანია (7,5X 7 მ. ), ნაგებია ქვიშაქვის დიდი ლოდებით. ნაგებობის გეგმა თანაბარმკლავიან ჯვარს წარმოადგენს. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთ მკლავში ნახევარწრიული აფსიდია. აფსიდში და სამხრეთ მკლავში თითო სარკმელია. აფსიდში, სარკმლის ქვეშ, კედელზე მყარად მიმაგრებულია მოზრდილი სატრაპეზო ქვა. გუმბათის ყელის საბჯენი თაღების ქუსლებთან, კუთხეებში მასიური თაროებია დაყოლებული. თაროების დონეზე... <IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtisxevi/idleti/dsc22236.jpg" alt="" align="left" style="border-top-color: #daa520; border-top-width: medium; border-top-style: groove; border-bottom-color: #daa520; border-bottom-width: medium; border-bottom-style: groove; border-left-color: #daa520; border-left-width: medium; border-left-style: groove; border-right-color: #daa520; border-right-width: medium; border-right-style: groove" width="350" height="250">იდლეთის ნათლისმცემლის ეკლესია, არქიტექტურულ მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი, დგას სოფლის განაპირას, აღმოსავლეთით გავაკებულ ფერდობზე. თარიღდება VI საუკუნის I ნახევრით. ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანია (7,5X 7 მ. ), ნაგებია ქვიშაქვის დიდი ლოდებით. ნაგებობის გეგმა თანაბარმკლავიან ჯვარს წარმოადგენს. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთ მკლავში ნახევარწრიული აფსიდია. აფსიდში და სამხრეთ მკლავში თითო სარკმელია. აფსიდში, სარკმლის ქვეშ, კედელზე მყარად მიმაგრებულია მოზრდილი სატრაპეზო ქვა. გუმბათის ყელის საბჯენი თაღების ქუსლებთან, კუთხეებში მასიური თაროებია დაყოლებული. თაროების დონეზე საბჯენი თაღები 0,12-0,14 მ-ით მკლავის სიღრმეშია შეწეული, რითაც უფრო ფართო კვადრატი წარმოიქმნება. ამ კვადრატზე აღმართულია გუმბათის ყელი. გუმბათის ყელის ოთხივე კუთხეში ტრომპებია. მათ საბჯენი თაღები არა აქვთ და ამოყვანილია ქარგილებით. გუმბათის კამარის ქუსლამდე გრძელდება ტრომპებზე აყვანილი სიბრტყეები, რომელთა თავზე იქმნება სამკუთხოვანი თაროები. აქედან კამარის წვერამდე გუმბათს ოთხივე ნაკერი გასდევს. გუმბათის ყელში ოთხი სარკმელია: აღმოსავლეთისა შედარებით ფართო და თაღოვანია, დანარჩენი სამი სწორკუთხა. გუმბათის ყელის კუბური სივრცე გადახურულია ოთხი სეგმენტით შეკრული კამარით. გუმბათი ზევითკენ ვიწროვდება და ოთხივე კუთხე ჩამოთლილი აქვს.<BR><BR>ეკლესია შიგნით შელესილი და მოხატული ყოფილა. შემორჩენილია შელესილობისა და XII საუკუნის მხატვრობის ძლიერ დაზიანებული ფრაგმენტები. გუმბათში გაირჩევა ამაღლების კომპოზიცია თორმეტი მოციქულით. საკურთხევლის კონქში ვედრების ფრაგმენია, ქვემოთ, საკურთხევლის კედლებზე - ეკლესიის მამათა ექვსი ფიგურა. საკურთხევლის სარკმელი შემკულია ორი ორნამენტული ზოლით (კიბისებრი და უსასრულო ღეროს მოტივი). სამხრეთ მკლავის სამხრეთ კედელზე გამოსახულია ჰეროდეს ნადიმის სცენა, აღმოსავლეთ კედელზე ნათლისღების ფრაგმენტია. ჩრდილოეთ მკლავის კამარაში ჩანს წმინდანის აბრისები. მოხატულობის განაწილება კედლებზე, ზოგ შემთხვევაში, არ არის ისე ზუსტად შეფარდებული არქიტექტურულ ფორმებთან, როგორც ეს დამახასიათებელია XI საუკუნის მხატვრობისათვის (გუმბათის ყელში მოციქულთა ფიგურები ტრომპების ჩაზნექილ ზედაპირზე გადადის). ნახატი მკაცრი და ამავე დროს მოქნილია, ფერადოვანი ზედაპირის დამუშავება გრაფიკული ხასიათისაა. მოხატულობის კოლორიტი მოწითალო-ყავისფერისა და ნაცრისფერის შეხამებაზეა აგებული. ეკლესიის გუმბათის ყელზე გამოსახულია სამი რელიეფური ჯვარი: ერთი სამხრეთ წიბოზე, სარკმლიდან მარჯვნივ, ორი ჩრდილოეთ წიბოზე, დასავლეთ ფასადზე შესასვლელი არქიტრავი თითქმის მთელ დასავლეთ მკლავს მიჰყვება.<BR><BR>დასავლეთის მხრიდან ეკლესიისათვის მოგვიანებით მიუშენებიათ სათავსი - ე.წ. საქალებო. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე ამოყვანილია სამი წყვილი მასიური პილასტრი, რომელთა თავზე ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღები გადადის. შესავლელი ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშია, ერთდერთი სარკმელი - დასავლეთ კედელში, საქალებოს აშენების დროს ეკლესია შეუკეთებიათ და მისთვის ლავგარდანი შემოუყოლებიათ.<BR><BR>იდლეთის ნათლსიმცემლის ძირითად თავისებურებას წარმოადგენს ოთხკუთხა დაბალი გუმბათი, რაც გამონაკლისია ფეოდალური ხანის ქართულ არქიტექტურაში. აღსანიშნავია ისიც, რომ ეკლესიას ერთდერთი კარი აქვს დასავლეთ მკლავში (გვხვდება აგრეთვე ოყალთოსა და შიომღვიმის მცირე ეკლესიებში).<BR><BR>                                                                                                                                                                                                <BR>                                                                                                                                                                                            დვალი თ., მარსაგიშვილი გ.<BR><BR><IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtisxevi/idleti/dsc22236.jpg" alt="" style="border-top-color: #daa520; border-top-width: medium; border-top-style: ridge; border-bottom-color: #daa520; border-bottom-width: medium; border-bottom-style: ridge; border-left-color: #daa520; border-left-width: medium; border-left-style: ridge; border-right-color: #daa520; border-right-width: medium; border-right-style: ridge" width="470" height="320"><IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtisxevi/idleti/dsc22238.jpg" alt="" width="450" height="320" style="border-top-color: #daa520; border-top-width: medium; border-top-style: groove; border-bottom-color: #daa520; border-bottom-width: medium; border-bottom-style: groove; border-left-color: #daa520; border-left-width: medium; border-left-style: groove; border-right-color: #daa520; border-right-width: medium; border-right-style: groove"><BR> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/idletis_natlismtsemlis_ek_39_lesia/2010-06-15-24 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/idletis_natlismtsemlis_ek_39_lesia/2010-06-15-24 Tue, 15 Jun 2010 15:58:55 GMT <br><img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/Magalaant_complex.jpg" alt="" width="350" height="200" align="right" style="border-top-color: #daa520; border-top-width: medium; border-top-style: double; border-bottom-color: #daa520; border-bottom-width: medium; border-bottom-style: double; border-left-color: #daa520; border-left-width: medium; border-left-style: double; border-right-color: #daa520; border-right-width: medium; border-right-style: double">მაღალაანთ ეკლესია, მაღალაანთ ეკლესიის ანსამბლი, XII საუკუნის დასასრულის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. კასპის რაიონის სოფელ წინარეხიდან 2,5 კმ-ზე, მდინარე კავთურის მარცხენა ნაპირზე (თბილისიდან დასავლეთით 55 კმ-ზე). ეს მხარე XIV საუკუნიდან ძლიერ აზნაურებს — მაღალაძეებს ეკუთვნოდა (მანამდე ივანიძეების მფლობელობაში იყო). აქედანაა სახელწოდებაც.<br><br>გეგმით სწორკუთხა, ერთნავიანი ეკლესია აღმართულია ორსაფეხურიან ცოკოლზე, გადახურულია ცილინდრული კამარით. სამხრეთ ფასადის მთელ სიგრძეზე გასდევს ასევე ცილინდრული კამარით გადახურული ეგეტერი, რომლის აღმოსავლეთი აფსიდით დასრულებული ნა... <br><img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/Magalaant_complex.jpg" alt="" width="350" height="200" align="right" style="border-top-color: #daa520; border-top-width: medium; border-top-style: double; border-bottom-color: #daa520; border-bottom-width: medium; border-bottom-style: double; border-left-color: #daa520; border-left-width: medium; border-left-style: double; border-right-color: #daa520; border-right-width: medium; border-right-style: double">მაღალაანთ ეკლესია, მაღალაანთ ეკლესიის ანსამბლი, XII საუკუნის დასასრულის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. კასპის რაიონის სოფელ წინარეხიდან 2,5 კმ-ზე, მდინარე კავთურის მარცხენა ნაპირზე (თბილისიდან დასავლეთით 55 კმ-ზე). ეს მხარე XIV საუკუნიდან ძლიერ აზნაურებს — მაღალაძეებს ეკუთვნოდა (მანამდე ივანიძეების მფლობელობაში იყო). აქედანაა სახელწოდებაც.<br><br>გეგმით სწორკუთხა, ერთნავიანი ეკლესია აღმართულია ორსაფეხურიან ცოკოლზე, გადახურულია ცილინდრული კამარით. სამხრეთ ფასადის მთელ სიგრძეზე გასდევს ასევე ცილინდრული კამარით გადახურული ეგეტერი, რომლის აღმოსავლეთი აფსიდით დასრულებული ნაწილი სამლოცველოს წარმოადგენს. ეკლესია ამ ტიპის ნაგებობათა ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია საქართველოში. მისი პროპორციები მსუბუქი და ჰარმონიულია. აღმოსავლეთი და დასავლეთი ფასადები დამუშავებულია სამთალედის სისტემით. საერთო დეკორატიული ეფექტისათვის ხუროთმოძღვარს 2 ფერის ქვა გამოუყენებია — ძირითადად ყვითელ-ქვიშისფერი, ხოლო ორნამენტული ფრიზისათვის რომელიც მთელ შენობას უვლის გარს, ლამაზიმწვანე ქვა ჩაურთავს. ძეგლი შემკულია მაღალი ოსტატობით შესრულებული მდიდარი ჩუქურთმებით (სარკმლებისა და პორტალების საპირეები, კარნიზები, ჯვრისა და ფრინველების კომპოზიცია დასავლეთ ფასადზე). ინტერიერში შემორჩენილია განვითარებული შუა საუკუნეების და XVII საუკუნის მოხატულობის ფრაგმენტები.<br><br>მაღალაანთ ეკლესიის სამხრეთით აღმართულია სამრეკლო, რომელიც 1716 წელს ააშენა სოლომონ მაღალაძემ, სამრეკლოს ქვემო სართული გალავანში შესასვლელს წარმოადგენს (ახლა ნახევრად დანგრეულია). გალავნის შიგნით XVI-XVII საუკუნეების, კიდევ ერთი სამრეკლოა. იგი პაპუა მაღალაძეს საძვალედ გადაუკეთებია. ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. ეკლესიისა და კოშკების მთელ ანსამბლს გადმოჰყურებს „ზემო კოშკი", რომელიც აგრეთვე პაპუა მაღალაძემ ააშენა 1679 წელს.<br>&nbsp;&nbsp;<img src="https://kavtisxevi.ucoz.com/Magalaant_complex.jpg" alt="" width="650" height="450" align="right" style="border-top-color: #8b4513; border-top-width: medium; border-top-style: ridge; border-bottom-color: #8b4513; border-bottom-width: medium; border-bottom-style: ridge; border-left-color: #8b4513; border-left-width: medium; border-left-style: ridge; border-right-color: #8b4513; border-right-width: medium; border-right-style: ridge">&nbsp;&nbsp; &nbsp;<br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br><br>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; *** <br>სტატიაში გამოყენებული ფოტო მასალის ავტორია :<br>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;პაატა ვარდანაშვილი &nbsp;<br><b><span style="color: rgb(255, 0, 0);"><a href="http://www.paata.ge">www.paata.ge</a></span></b> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/maghalaant_ek_39_lesia/2010-01-10-18 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/maghalaant_ek_39_lesia/2010-01-10-18 Sat, 09 Jan 2010 22:25:45 GMT ვახუშტი ბაგრატიონი ჩვენული ლაკონურობით ამგვარად აგვიწერს კავთას:<BR>"... დიდგორის კალთას, არს ციხე კავთისა, მაღალს კლდესა ზედა შენი".<BR>"კავთა" მდინარე კავთურის ხეობაში გაბტონებული სახელწოდებაა (კავთა, თავკავთა, კავთის-ხევი, კავთურა, კავთის ციხე, კავთის ეკლესია, გვარი კავთიაშვილი). <BR>გაურკვეველი და ამოუშიფრავია "კავთა"-ს მნიშვნელობა, თუმცა ამ სიტყვის შინაარსის ახსნა სცადა სერგი მაკალათიამ, რომელმაც დაწვრილებით აღწერა კავთურის ხეობა. <BR>დიდი ქართველი მეცნიერის ზემოთმოყვანილ მცირე აღმწრილობაში ორი რამ არის საყურადღებო: <BR>1. ვახუშტი არაფერს ამბობს კავთის წმინდ გიორგის სახელობის ეკლესიის შესახებ, რომელიც იმავე "მაღალს კლდესა ზედა" არის ნაშენი და დღემდე მოღწეული. ეს ეკლესია სპეციალისტების მიერ შესწავლილი არ არის, მაგრამ ძველი უნდა იყოს, ალბათ გამორჩა. <BR>2. ვახუშტი არ ახსენებს "თ ა ვ კ ა ვ თ ა ს", რაც დღემდე ჰქვია "მაღალს კლდესა ზედა შენ" კავთას. ეს გასაგებიც არის, "თავკავთა" შემდეგდროინდელი შერქმეული უნდა იყოს. ამ მოსაზრებას მხარს უჭერს ის ფაქტი, რომ კავთურის ხეობაში (სოფ. თვალადში)... ვახუშტი ბაგრატიონი ჩვენული ლაკონურობით ამგვარად აგვიწერს კავთას:<BR>"... დიდგორის კალთას, არს ციხე კავთისა, მაღალს კლდესა ზედა შენი".<BR>"კავთა" მდინარე კავთურის ხეობაში გაბტონებული სახელწოდებაა (კავთა, თავკავთა, კავთის-ხევი, კავთურა, კავთის ციხე, კავთის ეკლესია, გვარი კავთიაშვილი). <BR>გაურკვეველი და ამოუშიფრავია "კავთა"-ს მნიშვნელობა, თუმცა ამ სიტყვის შინაარსის ახსნა სცადა სერგი მაკალათიამ, რომელმაც დაწვრილებით აღწერა კავთურის ხეობა. <BR>დიდი ქართველი მეცნიერის ზემოთმოყვანილ მცირე აღმწრილობაში ორი რამ არის საყურადღებო: <BR>1. ვახუშტი არაფერს ამბობს კავთის წმინდ გიორგის სახელობის ეკლესიის შესახებ, რომელიც იმავე "მაღალს კლდესა ზედა" არის ნაშენი და დღემდე მოღწეული. ეს ეკლესია სპეციალისტების მიერ შესწავლილი არ არის, მაგრამ ძველი უნდა იყოს, ალბათ გამორჩა. <BR>2. ვახუშტი არ ახსენებს "თ ა ვ კ ა ვ თ ა ს", რაც დღემდე ჰქვია "მაღალს კლდესა ზედა შენ" კავთას. ეს გასაგებიც არის, "თავკავთა" შემდეგდროინდელი შერქმეული უნდა იყოს. ამ მოსაზრებას მხარს უჭერს ის ფაქტი, რომ კავთურის ხეობაში (სოფ. თვალადში) არის მეორე კავთაც, კავთის წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია, რომელიც ახლი ძეგლია. <BR>ამ ეკლესიის შესახებ სერგი მაკალათია თავის "კავთურას ხეობაში" ამბობს: "ეკლესია ნაგები რიყის ქვით, ზოგან აგურიც ურევია, ნაგებობის მიხედვით მიეკუთვნება მე-16-17 საუკ., გადმოცემით, თავკავთაში ლეკებს მლოცველები დაუხოცავთ, ხალხი ლეკების შიშით თავკავთაში ვერ მიდიოდა. ამის გამო მის მოადგილედ ეს ეკლესია აქ აუშენებიათ". <BR><BR>მას შემდეგ, რაც აშენდა "ქვემო კავთა" ე.ი. კავთის წმ. გიორგის მეორე ეკლესია, ძველს, "მაღალს კლდესა ზედა შენ" კავთას თავის "მოადგილისაგან" გასარჩევად "თავკავთა" - ზემო კავთა უნდა დარქმეოდა... ისე, რომ სახელწოდება "კავთა" უძველესად მიგვაჩნია და ამ წერილში, სადაც კავთას ვახსენებთ, ვგულისხმობთ ძველ კავთას, რომელსაც ვახუშტი ბაგრატიონი აგვიწერს თავის ნაშრომში. <BR><BR><BR>* * *<BR><BR>სახელწოდება "კავთას" წარმოშობის საკითხს მოკლედ ეხება სერგი მაკალათია თავის "კავთურას ხეობაში". <BR>აქვე გვინდა შემთხვევით ვისარგებლოთ და აღვნიშნოთ, რომ ეს წიგნი ფრიად სასარგებლოა და საჭირო ცნობებს შეიცავს კავთურის ხეობის ყოველმხრივ შესწავლისათვის, დაწერილია სიყვარულით, სასურველია ამ ხასიათის გამოკველვა დაიწეროს საქართველოს ყველა მნიშვნელოვან ხეობაზე, რაც დიდ სარგებლობას მოუტანს ჩვენს ახალგაზრდობას და არა მხოლოდ ახალგაზრდობას. <BR>ს. მაკალათია თავის წიგნის დასაწყისში განიხილავს ხალხში გავრცელებულ ლეგენდას კავიანი ჯოხის შესახებ: ერთ მეცხვარეს უძველეს დროში კავიანი ჯოხით კავთურის სათავის ნანგრევებიდან ხატი გამოუტანია. ეს ხატი იქე დაუსვენებიათ და კავთის წმინდა გიორგის პატარა ეკლესია აუგიათ. "ამ ისტორიული კავის გამო ადგილსა და მდინარესაც კავთა დარქმევია". მეცხვარის გვარიც (ლომიძე) კავთიაშვილად შეუცვლიათ. <BR>ს. მაკალათია უარყოფს სახელწოდება "კავთას" წარმოშობის ამ ხალხურ ვერსიას და ამბობს: "უფრო შესაძლებელია ვიფიქროთ, რომ ეს სახელწოდება "კავთა" დაკავშირებული იყოს "კვართასთან" (ქრისტეს პერანგი), "კვართობასთან". კვართი ქრისტესი, როგორც ამას გადმოგვცემს საკლესიო ლეგენდა, დაფლულია მცხეთაში. ამას ისიც გვაფიქრებინებს, რომ სოფელ ხოვლეში არის "კვართის" კოშკი და "კვართის" ეკლესია, სადაც იციან ხატობა "კვართობა". კავთისხევიც ემორჩილებოდა მცხეთის სვეტიცხოველს და ამის გამო, შესაძლებელია, ამ ორ სახელწოდებას შორის არსებობდეს გენეტიკური კავშირიც". <BR>ეს ვარაუდი შემცდარი უნდა იყოს. <BR>1. ამ მოსაზრების წამოყენებისას ს. მაკალათიას ანგარიში არ გაუწევია იმ გარემოეისათვის, რომ ეს "მაღალი კლდესა შენი" კავთის ეკლესია დღემდე წმ. გიორგის სახელს ატარებს, და როგორც თვითონვე აღნიშნავს: "თავკავთაში დიდი ხატობა იცოდნენ 23 აპრილსა და 10 ნოემბერს (ძვ. სტ.) გიორგობას, სალოცავად მოდიოდნენ ქართლ-კახეთის სხვადასხვა მხრიდან... ", ამიტომ (და არა მხოლოდ ამიტომ!) ძნელი წარმოსადგენი და განსაზიარებელი ხდება ამ ვარაუდის სინამდვილე. <BR>იბადება კითხვა, როდის დაერქვა ან ერთი ან მეორე სახელი ამ ეკლესიას. თუ წმ. გიორგის სახელი უფრო ადრე ერქვა, რაც უფრო მოსალოდნელია ამ წმინდანის წარმართული სამყაროდან მომდინარეობისა გამო, შეიძლებოდა თუ არა ამ სახელის შემდგომი უგულებელყოფა ეკლესიის მიერ და შეცვლა ახალი სახელით "კვართით"? ან თუ შეცვალეს და "კვართის" სახელი მიანიჭეს, რატომ შერჩა აქამდე წმ. გიორგის სახელი? <BR>თუ "კვართის" სახელი ამ ეკლესიას ადრე ერქვა, რად მიანიჭეს წმ. გიორგის სახელი და რად უარყვეს ქრისტეს პერანგის "კვართის" სახელობა? ისიც საკითხავია: შესაძლებელი იყო თუ არა ქრისტიანული კანონმდებლობით ამგვარი გარდაქმევა და წმინდანების "განაწყენება"? <BR>თუ დავიჯერებთ, რომ თვით ეკლესიამაც და მისმა მრევლმაც ჟამთა ავბედობის გამოისობით დაივიწყა პირვანდელი სახელწოდედბა "კვართი" და რაღაც გაუგებარი "კავთა" გაბატონდა მთელს ხეობაში, რაღას აკეთებდა მცხეთის საეპისკოპოსო, რომელსაც "მაღალს კლდესა ზედა შენი" ეკლესია ექვემდებარებოდა? <BR>რით უნდა ავხსნათ ისიც რომ იქვე მეზობლად, თეძმის ხეობაში ასე წმინდად დღმდე შეინახა ეკლესიამაც და კოშკმაც "კვართის" სახელი? <BR>2. "კვართის" და "კავთის" დაკავშირება ერთი სხვა გარემოებითაც იწვევს ეჭვს: საქართველოში მრავალი პატარა ხეობაა. ამ ხეობებს თავისი სახელი ჰქვია. ეს სახელები უძველესი დროიდან მომდინარეობენ და არ ექვემდებარებიან ამ ხეობაში გაბატონებული ქრისტიანული ეკლესიის სახელწოდებებს. პირიქით: ალბათ ერთნაირი სახელწოდებების დასაკონკრეტებლად პირველ რიგში ახსენებენ ხეობის ან გეოგრაფიული პუნქტის სახელს, შემდეგ კი ეკლესიის ან წმინდანის, ხატის სახელს. იტყვიან: თელეთის წმ. გიორგი, მეტეხის ღვთისმშობელი, ხახულის ღვთისმშობელი.. ასევე: "კავთის წმინდა გიორგი" და სხვ. <BR>ერთ ხალხურ ლექსში, რომელსაც "თუშეთის წმინდანები" ჰქვია, ასეთი ადგილი გვხვდება: <BR><BR>"... მემრინას ხახმატ გიორგი, <BR>გაჭირდეს მშველებელია, <BR>მემრინას მაგეხ გიორგი, <BR>მთაზედა ყარაულია". <BR><BR>"ხ ა ხ მ ა ტ გ ი ო რ გ ი" ნიშნავს ხახმატის წმინდა გიორგის სალოცავს, "მ ა გ ე ხ გ ი ო რ გ ი " - მაგეხის წმინდა გიორგის სალოცავს. <BR>ქრისტიანული ეკლესიისა თუ ხატის სახელწოდებანი ფუძნდებოდა, ზედ ეშენებოდა ძველ, წარმართულ ყოფაში შექმნილ გეოგრაფიულ სახელებს დ არა პირიქით, როგორც ს. მაკალათიას მოსაზრებიდან გამოდის. მის აზრს, რომ ვერწმუნოთ, დღევანდელი კავთურის ხეობის ტოპონიმიკა ჩამოყალიბებულა ერთი ეკლესიის სახელის "კვართის" გავლენის არაჩვეულებრივი გავრცელებით. "კვართის" გახალხურების შედეგად შექმნილა სახელწოდებანი: კავთა, თავკავთა, კავთის-ხევი, კავთურა და გვარიც: კავთიაშვილი. რაღა მაინც და მაინც ამ ერთ ხეობაში უნდა მომხდარიყო ამგვარი უჩვეულო მეტამორფოზა, პირწმინდად გადავიწყება ძველი, ქრისტიანობის წინადროიდნელი სახელებისა?<BR>3. არც ამ ორი სიტყვის (კავთა, კვართი) გენეტიკური დაკავშირება იძლევა სასურლევ შედეგს. მათი განმასხვავებელი თანხმოვანი რ-აე იმედნად ძლიერია, რომ გახალრურების გამო მისი ამოვარდნა (კვა-რ-თ) ძირიდან ძნელი დასაჯერებელია. <BR><BR>* * *<BR><BR>"კავთა" უძველესი სახელი უნდა იყოს და მისი ამ სახით ჩამოყალიბება სულ სხვაგვრად, და შესაძლოა, ქრისტიანულზე ადრეულ დროსიც მომხდარიყო... <BR>.... ვაყენებ ცალკეულ მოსაზრებებს, ვარაუდებს, ზოგჯერ საგულისხმო ფაქტებსაც, რომლებიც "კავთა"-ს ირგვლივ ტრიალებენ. ერთი და ორი დღის ნაფიქრი არ არის, მაგრამ რაღაც-რაღაცეები მიშლის. მარტო "რაღაც-რაღაცები" კი არა, იქნებ მნიშვნელოვანიც. ვგრძნობ, მარტო მე გამიჭირდება. ვიღაც თუ რაღაც მჭირდება ხერხემლის მიგნებისთვის. ნეკლები, მკლავები, საცე მოჩანს. ფეხზე რომ დავაყენო, ასხმა უნდა და, რაც მთავარია, სულის ჩაბერვა. ეს სული კი მშრალი ფაქტებისა და გაურკვეველი სხელების კორიანტელში ისე ძლიერი არ ჩანს, რომ ჩემს წინ აღმართული "მაღალს მთასა ზედა შენი" "კავთა" გააცოცხლოს. მაინც ვცდი. ყველაფერი ცდაა. სხვამ სცადა, ჩემი აზრით, ერ შესწვდა. ამან აღმიძრა სურვილი ახალი ცდისა. სხვას რომ არ ეცადა, იქნებ მეც არ გამოვკიდებოდი ლინგისტურ ასოციაციებს და პოეტურ ლინგვისტიკას. ასე ვეძახი ჩემს ახირებულ სურვილს, ჩემს ცდებს. რაც უნდა დაერქვას, მაინც სიმართლის ძიებაა, სინამდვილის დადგენის ცდა. ამიტომ მიყვარს ეს "ძიება". პატარა, სხვისთვის უმნიშვნელო სიმართლესთან თუ მიმიყვანს, მიხარია. დიდი სიმართლის პოვნა ძნელია. <BR>მეცნიერებას არ უყვარს ლირიკული გადახვევები... <BR>თუმცა მე წამიკითხავს ერთი-ორი მეცნიერული მივლინების ანგარიში, სადაც მშვენიერი გადახვევებია და გული ჩემი გახალვათEბულა, თითქოს თაკარა მზეში დასიცხულისთვის ცივი წყაროს წყლით სავსე ჭურჭელი მოუწოდებიათ. შემისვენია და გზა გამიგრძელებია სიცხეშიც და წიგნშიც. <BR>დავიწყებ, იქნებ მასალად, საყრდენად მაინც გამოადგეს ვინმეს. <BR><BR><BR><BR>* * *<BR><BR>როცა ამ საკითხს ვიხილავთ, ერთმანეთისაგან უნდა გავარჩიოთ კავთის წმ. გიორგის ეკლესია და "ციხე კავთისა", როგორც მას ვახუშტი ბაგრატიონი სახელდებს. კლდესაც კავთა ჰქვია. ამ კლდეზე არის ციხე-გალავანი და ეკლესია. ეს ეკლესია სილამაზისთვის არ აუგიათ. არც ციხე-გალავანი. ეკლესია ემსახურბოდა ახლომახლო მცხოვრებთ, ციხე-გლავანი იცავდა ხალხსაც და ეკლესიასაც. <BR>ეკლესია მთავარი არ იყო. მთავარი იყო დაცვა შიშიანობის დროს აქ შეხვეწილი ხალხისა. კავთა დიდი თავდაცვითი ნაგებობა იყო, "დედა-ციხე" იყო ირგვლივ მყოფ ციხთა და მოსხლეთა. მისი სახელწოდების ასავალ-დასავალი უარყოფილი ხალხური გადმოცემიდან მინდა ამოვზიდო, მაგრამ სხვანაირად... მჯერა, "კ ა ვ თ ა"-ს ძირი "კ ა ვ"-ია, მაგრამ არა ის კავი, რომლითაც ჩემი თვალადელი მეზობლების, კავთიაშვილების წინაპარმა მეცხვარემ ლეგენდარული ხატი აღმოაჩინა. მე ლეგენდის თესლი მომწონს, კი არ მომწონს, მჯერა. მინდა ამ მარცვალზე ავაღორძინო დავიწყებული სინამდვილე. <BR><BR><BR>* * *<BR><BR><BR>კავთა "კ ა ვ"- ი ჩემს წარმოდგენაში ხევსურულ "ქ ა ვ"-ს უკავშირდება. ხევსურული ქავი თავდავითი ნაგებობაა, გალავანია, შემოკავებული ადგილია მტრისაგან თავის დასაცავად. შეიძლება "კავი" ქავიდან მოდიოდეს, ან პირიქით. "ქ"-ანისა და "კ"-ანის მონაცვლეობა ქართლში ბუნებრივი უნდა იყოს. "თ ა", რომელიც "კავთას" ბოლოში აქვს მობმული, ან მეცნიერულად რომ ვთქვათ - სუფიქსური ფორმატია, არ მავიწყდება. ამ "თა"-ზე ქვემოთ ვილაპარაკებ. ახლა კი პრიდაპირ მივადგეთ, "მაღალსა კლდესა ზედა შენ" კავთას. <BR>აი როგორ აგვიწერს ს. მაკალათია თვის წიგნში კავთას: <BR>"... მაღალ ქედზე აგებულია თავკავთას წმ. გიორგის ეკლესია და დიდი ცხიე-გალავანი.. ტაძრის ჩრდილო-დასავლეთით არის ძველი ციხე-გალავანი... იგი აგებულია კლდოვან ნიადაგზე ქვითკირით, მისი კედლის სიმაღლე რვა მეტრია... კავთის ციხე-გალავანი ნაგებია კლდის დიდი ლოდებით და ციკლოპური ნაგებობის შთაბეჭდილებას სტოვებს. მისი კედლების სისქე 1, 50 მეტრს უდრის... ციხე-გალავანს უჭირავს ერთი ჰექტარი ფართობი.. კავთის ეკლესია თავისი გალავნით შეერთებულია ამ დიდ ციხე-გალავანთან. მათ შუა დატანებულია გასასვლელი კარი. თუ მტერი ეკლესიის გალავანში შეიჭრებოდა, მაშინ ხალხი ციხე-გალავანში იხიზნებოდა და აქედან ებრძოდა მტერს". <BR>კავთის ციხე-გალავანი დიდი თავდაცვითი სიმაგრე ყოფილა. იგი უკეტავდა გზას კავთურის ხეობაში შემოსულ მტერს, იცავდა და იფარებდა ახლომახლო სოფლებს და მტერს ქართლის შუაგულში შეჭრის საშუალებას არ აძლევდა. <BR>ამგვარ ციხე-გალავანს ხევსურულად ქ ა ვ ი, ქ ა ვ ი ს - კ ა რ ი, ქავ-ციხე ჰქვია. აი როგორ აგვიწერს ალ. ჭინჭარაული თავის წიგნში ("ხევსურულის თავისებურებანი", გვ. 299). ქავს: <BR>"ქ ა ვ ი მცირე მონაკვეთზე გაკეთებული მაღალი კედელია. თავდაცვის მიზნით აშენებდნენ. ქავი გალავანს ჰგავს. ოღონდ გალავანი მთელ სოფელს აქვს შემოვლებული, ხოლო ქავით შემოზღუდულია რამდენიმე ციხე ან ქვითკირი. ქავს აშენებდნენ ვიწრო გზაშიაც, ისეთ ადგილზე, სადაც შემოვლა შეუძლებელია. ქავს აქვს კარი, რომელსაც შიშიანობის დროს ყარაული იცავდა... "ქ ა ვ ი ს კარ ნასხდომ ახალთა მუხლებს ქარ შაუჯდებისა". <BR>ვაჟა-ფშაველას პოეზიაში, აგრეთვე ხევსურულ ხალხურ ლექსებში ხშირად გვხვდება "ქავი", "ქავის-კარი", "ქავციხე". <BR><BR>"მიაკარ ქ ა ვ ი ს კ ა რ ა დ ა". (ვაჟა)<BR>"იქ რო ქ ა ვ ი ს-კ ა რ ს ვეტყვითა". <BR>"ჭალაზე ქ ა ვ ი გამართეს, <BR>ქორიც ვერ გადახტებისა, <BR>შიგა სხვა მეთოფეები, <BR>ბერდენკეები ტყვრებისა".<BR><BR>"თოფნ უყვარდიან ხირიმნი, <BR>ქ ა ვ ი და ქ ა ვ ი ს-კ ა რ ი ა". <BR><BR>"მე კი რაისა მეშინის, <BR>პატრონს უთურგათ ქ ა ვ თ ა ს ა, <BR>საკვმისას ვერ შამამივლენ, <BR>თაო მაული კართასა". <BR><BR>რა ძლიერ ჰგავს, არა მხოლოდ შინაარსით, აღნაგობითაც "კავთას" ხევსურული "ქ ა ვ ი" და განსაკუთრებით ბოლო ლექსის "ქ ა ვ თ ა!" ქავის გალავნითა და ლოდებით შემოზღუდვაც ხომ შემო-კ ა ვ-ებას ნიშნვს .<BR>ერთგვარი პროცესის შედეგად ხომ არ არის წარმოქმნილი ეს ორი, ერთი შინაარსისა და მსგავსი ძირის სიტყვა? <BR>შესაძლოა, ოდესღაც "ქ ა ვ თ ა" იყო იმ სიმაგრის სახელი, რომელიც შორეულ წარსულში საქართველოს გულისკენ მომავალ მტერს გზას უღობავდა და რომელსაც დღეს "კავთას" ვეძახით?<BR><BR>* * *<BR><BR>რა მნიშვნელობისა უნდა იყოს "კავთა"-ს ბოლო ნაწილაკი "თ ა", რა ფუნქციას უნდა ასრულებდეს "კ ა ვ"-თან დაკავშირებისას?<BR>"თა" დართული ტოპონომიკური სახელწოდებანი საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებში მრავლად არის შემორჩენილი. მივმართოთ ისევ ვახუშტის:<BR>იკორთა, მთა და ეკლესია ("იკორტისა და კრიბალის მთის ძირს... ") <BR>გომართა, ეკლესია ("ხტანს ზეით... მთასა შინა"). <BR>გუფთა, ("ამას ზეით.. გუფთას არს ნაციხვარი".)<BR>ვარენთა, ("ციხე მაგარი... კლდესა ზედა შენი"). <BR>ჭიდროთა, ("ამას ზეით... ციხე მცირე".). <BR>ქურთა, ("ამ მთის სამხრით... ამავე მთას."). <BR>ხორანთა, ციხეა, აგრეთვე: "ჰერეთი ან ხორანთა" (კახეთის სოფლები). <BR>ყორანთა, "არს ეკლესია, სასვენი ატოცის წმინდის გიორგის ჯვარისა". <BR>აკურთა, "ხოლო აკურთას ტანძიას შენებულებანი მრავალნი". <BR>გულოვანთა, დაბა, ახალდაბა. <BR>პირევლად ზოგიერთი ამ სახელის "თ ა" დაბოლოება სახეცვლილი "მ თ ა " მეგონა. ამ მოსაზრებით ზოგი მათგანი ამგვარად მეჩვენეოდა: იკორ-მთა, ყორან მთა, კავ-მთა და სხვ. ჩემს ვარაუდს აძლიერებდა ის ფაქტი, რომ ქართული ენის ზოგ დიალექტში თ-ანის წინ მ-ანის დაკარგვის ნიადაგზე "მთას" მაგივრად ითქმის "თა" ... ბ. წერეთლის "ზემო იმერულ ლექსიკონში" ვკითხულობთ: თა, (მ-თა), თა-ში (მთაში)". შდრ. მთლად, (მ) თლა(დ), თლა. <BR>შესაძლოა, ზემოჩამოთვლილ სახელწოდებათაგან ზოგი მართლაც ამგვარად იყო წარმოქმნილი, მაგრამ სხვა უფრო რეალურმა ვარაუდმა ამ მოსაზრებებზე ხელი ამაღებინა. ზოგი მათგანის დაბოლოვებაში თანდათან დავინახე სინამდვილესთან მიახლოვებული შინაარსი: <BR>ყორანთა: ყორან-თა ადგილი, ყორნ-ებ-ის ადგილი, ადგილი ყორანთა (შდრ. სყორნია). <BR>გურიანთა: გურიან-თ ადგილი, ადგილი გურია-ნ-თა (გურულთა?) <BR>გულოვანთა: გულოვან-თ ადგილი, გულოვან-ებ-ის ადგილი, სამოსახლო, ადგილი გულოვანთა. <BR>გომართა: გომარ-თ, გომარ-(ელ)-ებ-ის ადგილი, ადგილი გომარელებისა. <BR>აკურთა: აკურ-თ ადგილი. <BR>"კავთაც" ამ სახელწოდებათა ანალოგიურად უნდა იყოს წარმოქნილი. <BR>კავთა: კავ-თ ადგილი, კავ-ებ-ის (ქავ-ებ-ის) ადგილი, ადგილი კავ-თა (ქავ-თა). <BR>ამ ვარაუდს და გამოყენებულ მასალასაც ალბათ მეტი დაზუსტება ესაჭიროება, ის კი საგულისხმოა, რომ "კავთა"-ს ძირსაც და საყოყმანო "თა"-საც საგულისხმო ანალოგიები ეძებნება ქართულ გეოგრაფიულ სახელებში.<BR> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/k'avta/2009-12-22-12 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/k'avta/2009-12-22-12 Tue, 22 Dec 2009 09:20:27 GMT <IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/surati_7.jpg" alt="" align="left" width="190" height="160">ამ რამდენიმე წლის წინათ ერთმა ჩემმა მეგობარმა მიმითითა იმ ფაქტზე, რომ აკაკი წერეთელი ერთ თავის ლექსში აგდებით იხსენიებს სოფელ კავთისხევსო, თანაც ამ ლექსის ერთი სტროფი ზეპირად მითხრა: <BR><BR>ვინღა გაარჩევს პედაგოგს, <BR>უგვაროსა და გვარიანს, <BR>როდესაც ერთი ფასი აქვს<BR>კავთისხევსა და ვარიანს! <BR><BR>მაშინ აკაკის თხზულებათა ის ტომი, რომელშიც ეს ლექსია დაბეჭდილი, ხელთ არა მქონდა, ამისგამო ძნელი იყო წინასწარ გათვალისწინება იმ საინტერესო ქვეტესტისა, რომელიც ამ სტროფს ჰქონია. <BR>ჩემი სოფელი ლამაზ სოფლად მიმაჩნდა. გაგონილი მქონდა ხლხური სიმღერა: <BR><BR>კავთისხეო, შემკობილო, <BR>წინ, მინდორო, უკან ტყეო. <BR>ბიჭებისა სათამაშო, <BR>ქალებისა სამოთხეო. <BR><BR>სოფელი ვარიანი არ მენახა, მაგრამიმ ხალხურ ლექსებში, სადაც ქართლის სოფლებია დახასიათებული, წაკითხული მქონდა: <BR><BR>ვარიანი - ვალიანი, <BR>უტყეო და ქარიანი... <BR><BR>აი რას ვკითხულობთ პეტრე უმიკაშვილის "ხალხური სიტყვიერების" შენიშვნებში ამ ლექსის გამო: "სხვა სოფლებს... <IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/surati_7.jpg" alt="" align="left" width="190" height="160">ამ რამდენიმე წლის წინათ ერთმა ჩემმა მეგობარმა მიმითითა იმ ფაქტზე, რომ აკაკი წერეთელი ერთ თავის ლექსში აგდებით იხსენიებს სოფელ კავთისხევსო, თანაც ამ ლექსის ერთი სტროფი ზეპირად მითხრა: <BR><BR>ვინღა გაარჩევს პედაგოგს, <BR>უგვაროსა და გვარიანს, <BR>როდესაც ერთი ფასი აქვს<BR>კავთისხევსა და ვარიანს! <BR><BR>მაშინ აკაკის თხზულებათა ის ტომი, რომელშიც ეს ლექსია დაბეჭდილი, ხელთ არა მქონდა, ამისგამო ძნელი იყო წინასწარ გათვალისწინება იმ საინტერესო ქვეტესტისა, რომელიც ამ სტროფს ჰქონია. <BR>ჩემი სოფელი ლამაზ სოფლად მიმაჩნდა. გაგონილი მქონდა ხლხური სიმღერა: <BR><BR>კავთისხეო, შემკობილო, <BR>წინ, მინდორო, უკან ტყეო. <BR>ბიჭებისა სათამაშო, <BR>ქალებისა სამოთხეო. <BR><BR>სოფელი ვარიანი არ მენახა, მაგრამიმ ხალხურ ლექსებში, სადაც ქართლის სოფლებია დახასიათებული, წაკითხული მქონდა: <BR><BR>ვარიანი - ვალიანი, <BR>უტყეო და ქარიანი... <BR><BR>აი რას ვკითხულობთ პეტრე უმიკაშვილის "ხალხური სიტყვიერების" შენიშვნებში ამ ლექსის გამო: "სხვა სოფლებს უთქვამთ, ხოლო თვითონ ვარიანელებს ასე უთქვამთ: <BR><BR>ვარიანი - გვარიანი, <BR>უმტვერო და ქარიანი... <BR><BR>ამავე შენიშვნებიდან ვიგებთ, რომ სოფ. ვარიანის რეაბილიტაციის ცდა თუ პირველი ვარიანტის მთქმელთან გაპაექრება "იაკობ გოგებაშვილის - ვ ა რ ი ა ნ ე ლ ის თქმით ჩაწერილი" ყოფილა. <BR>მივმართე ვახუშტის. წავიკითხე: <BR>"ნიჩბისის დასავლით ხ ე ვ ი კ ა ვ თ ი ს ა, გამოდის დიდგორის, დის ჩრდილოთ... ქვათახევამდე, ვენახოვანი, ხილიანი... ქვათახევს არს მონასტერი მშვენიერნაშენი. და ა რ ს ა დ გ ი ლ ი შ ე მ კ უ ლ ი, ზაფხულ გრილი, წყაროიანი; ზამთარ თბილი; გარემო მთა ტყიანი... " <BR>რამდენიმე გვერდის შემდეგ ნახსენებია ვარიანი: <BR>"ვარიანს ზეით ერთვის ლიახვს აღმოსავლეთიდან პატარა ლიახვი. ამის გამო ეწოდა დაბასა ამას შერთული. ვანათამდე არს ვენახიანი, ხილიანი"...<BR>ვახუშტის მიერ, როგორც ვხედავთ, არც ვარიანია აუგად მოხსენებული, მით უმეტეს, არც კავთისხევი, რომელიც ქართლის მეფეთა სააგარაკო ადგილებს (ერთაწმინდა, ცხირეთი, ნოსტე, თვალადი, წინარეხი, ქვათახევი) შორის მდებარეობს... <BR>ამ ფიქრისა და ვახუშტის კითხის დროს გამახსენდა არტურ ლაისტის ნათქავმი იმის გამო, რომ, ვისაც უნდა მოწმენდილ ამინდში კავკასიონის მთების სიდიდით დატკბეს, კავთისხევის მხრიდან უნდა გახედოს მის მშვენიერებასო. <BR>მაშ, როგორ უნდა გამეგო აკაკის ნათქვამი: "როდესაც ერთი ფასი აქვს კავთისხევსა და ვარიანს?"<BR>იქნებ პირიქიტ გულისხმობდა აკაკი, იქნებ უპირატესობას კავთისხევს ანიჭებდა ვარიანის წინაშე? მაგრამ რა ვუყოთ ასეთ დალაგებას ცუდისა და კარგისას: <BR><BR>უგვაროსა და გვარიანს... <BR>კავთისხევს და ვარიანს... <BR><BR>იქნებ აქ კავთისხეი და ვარიანი არაფერ შუაშია და დიდი პოეტი თავისი ენის საოცარი მოქნილობით, გონებამახვილობით და ჰუმორის დიდი გრძნოით სულ სხვა რამეს გულისხმობს?<BR>ჩემი ეჭვი გამართლდა, როცა ლექსი წავიკითხე: ამ ვრცელ ლექსს "პანორამა" ეწოდება. ლექსი შედგება სამი თავისაგან. პირველი და მეორე თავი წარმოადგენს აკაკის თანამედროვე პუბლიცისტებისა და პოეტებისადმი მიმართულ სატირას, ხოლო მესამე თავში აკაკისათვის ჩვეული ენამახვილობით გაკენწლილია პედაგოგები: <BR><BR>მეხრე - ტეტია მიხაკა <BR>და ღვიტიკელა გოგია. <BR>ვინც ქართულს დაამახინჯებს, <BR>სუყველა პედაგოგია. <BR><BR>აკაკის ამ ლექსის მიხედვით, იმ დროს არსებობდა სამი ტიპის პედაგოგი; პირველი ტიპის პედაგოგს ასე ახასიათებს პოეტი: <BR><BR>მას თურმე პედაგოგობა <BR>დაჰქონდა გასაყიდადა, <BR>და ჩვენი ახალგაზრდობა <BR>დაიდვა გზად და ხიდადა, <BR>და რაც უნდოდა იშოვნა...<BR>აუხდა გულის წადილი! <BR><BR>აი, მეორ ტიპის პედაგოგს როგორ ამასხარავებს პოეტი: <BR><BR>მაგრამ ხომ გაგიგონიატ: <BR>- ქვეყანას უმოახლოსა, <BR>ვირს ვარდისხარს ეძახდნენ, <BR>რომ ხელი არვინ ახოლსა?!<BR><BR>მესამე რიგის პედაგოგთა დასახასიათებლად აკაკი სხარტულად წერს: <BR><BR>მესამე, მაგრამ მესმე, <BR>მეათე, გინდა მეასე! <BR>სულ ერთი გვარი არიან... <BR>შემისწავლია მე ასე. <BR>და როცა გამოერევა<BR>იმათში თითო-ოროლა, <BR>როგორც ყვავებში ბულბული, <BR>ანუ ჩხიკვებში ტოროლა, <BR>აჩხავლდებიან დიდები, <BR>აღარც აძლევენ შველასა! <BR>ანდა თვის კერძად გაჰხდიან, <BR>ან შეაჭმევენ მელასა. <BR>ვინღა გარჩევს პედაგოგს <BR>უგვაროსა და გვარიანს, <BR>როდესაც ერთი ფასი აქვს<BR>კავთისხევსა და ვარიანს?!<BR><BR>1940 წ. გამოცემულ აკაკი წერეთლის თხზულებათა მეორე ტომის ბოლოს დართულ პავლე ინგოროყვას მიერ შედგენილ კომენტარებში მხოლოდ ისაა აღნიშნული, რომ ეს ლექსი პირველად დაბეჭდილა 1895 წლის ჟურნალ "კვალში". <BR>როგორ უნდა აიხსნას აკაკის ამ ლექსის ბოლო სტროფი? <BR>როგორც ცნობილია, აკაკი ხშირად მიმართავდა, როგორც პირდაპირ, ისე შენიღბულ სატირას. <BR>პატივცემულ მკვლევარს პავლე ინგოროყვას თავის კომენტარებში აღნიშნული აქვს, რომ აკაკის სატირის მსხვერპლნი არა ერთხელ გამხდარან, როგორც მაშინდელი ჩვენი საზოგადო მოღვაწენი, ისე ქართული საზოგადოების აშკარა მტრები. <BR>ასე, მაგალითად, ლექსში "პამპულა" (1894 წ.) აკაკი ამათრახებს ცნობილ მწერალს ანტონ ფურცელაძეს, ლექსი "არაკი" მიმართულია მკაცრი ცენზორის ლუკა ისსარლოვის წინააღმდეგ, ხოლო ლექსი "ყიზილბაშური" ამჟღავნებს ცნობილ შავრაზმელ პოეტს ვ. ველიჩკოს. <BR>უფრო მეტსაც ვიტყვით. აკაკი გამკილავი ლექსით თვით ილია ჭავჭავაძესაც კი გაეპაექარა და, უნდა ითქვას, არცთუ მაიცნდამაინც სამართლიანად. ამ შემთხვევაში მისი მახვილი ხუმრობის ობიექტი გახდა ილიას მშვენიერი ლექსი "გაზაფხული", მხოლოდ იმის გამო, რომ "მერცხლის ჭყივილი" მასა სხვებსავით ეუცნაურა. აი, ის ლექსიც, რომელიც აკაკის 1895 წელს დაუწერია: <BR><BR>სახუმარო გასართობი <BR><BR>(ჩვენი პოეტების მიბაძვა) <BR><BR>ზამთარი რომ წავიდა, <BR>მოვიდა გაზაფხული. <BR>სახლში ჭყივის მერცხალი, <BR>ბაღში კივის ბულბული. <BR>აყვავებულა ვარდი, <BR>ნესვიც დამწიფებულა, <BR>ღობეში - კი მსუნაგი <BR>ღორი გაკვეხებულა! <BR>მებაღე დიდი ჯოხით <BR>ღორზე ამხედრებულა... <BR>გუმარჯოს სამშობლოს, <BR>მტერიც დამარცხებულა!<BR><BR>თავის "პანორამაში" აკაკი წერეთელი მახვილი კალმით კილავს ქართველ პედაგოგთა შორის გამეფებულ მანკიერებას და გულისტკივილით ამბობს, რომ, თუკი გამოჩნდა ღირსეული პედაგოგი <BR><BR>როგორც ყვავებში ბულბული, <BR>ან ჩხიკვბში ტოროლა, <BR><BR>მაშინვე მას დევნას დაუწყებენ და ჩაქოლავენო... <BR>ვის უნდა გულისხმობდეს აკაკი იმდროინდელ პედაგოგ ყვავებს და ჩხიკვებში გარეულ ტკბილხმოვან ბულბულად და ტოროლად?...<BR>ცხადია, იაკობ გოგებაშვილს, რომელსაც თავს ესხმოდნენ ცარიზმის აშკარა დამცველები ("აჩხავლდებიან დიდები!") პროგრესული, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი იდეების ქადაგებისათვის. <BR>ამის უტყუარ საბუთს, სხვა რომ არა იყოს რა, თვით ლექსში ვპოულობთ. <BR>იმ ორი სოფლიდან (კავთისხევი და ვარიანი), რომელიც ლექსშია მოხსენებული, ერთი (ვარიანი) იაკობის სამშობლო სოფელს წარმოადგენს. <BR>სწორედ ამიტომ აძლევს აკაკი უპირატესობას ვარიანს კავთისხევის წინაშე. <BR>მაგრამ რად გასწირა აკაკიმ კავთისხევი და რად მიაკუტვნა იგი "უგვარო" სოფლების რიგს? უმიზეზოდ ხომ არ დაუპირისპირდა იგი ვარიანს. აკაკიმ უმისამართო ხუმრობა არ იცოდა. ცხადია, "კავთისხევსიც" ვინმე იმდროინდელი პედაგოგი უნდა იგულისხმებოდეს. <BR>ჩვენი აზრით, "კავთისხევში" აკაკი უნდა გულისხმობდეს ცნობილ საზოგადო მოღვაწეს და პედაგოგს ნიკო ცხვედაძეს, რომელიც წარმოშობით კავთისხეველი იყო. <BR>პოეტის მიერ ნ. ცხვედაძესთან ამგვარ შეფარვით შეხუმრებას თავისი მიზეზები ჰქონდა. <BR>იაკობ გოგებაშვილი და ნიკო ცხვედაძე ქართველი ერის საქმისათვის თავდადებული მოღვაწეები იყვნენ და ორივე უანგაროდ ეწეოდა მამულიშვილურ ჭაპანს, მაგრამ ისიც ცხადია, რომ მათი ძალა და უნარი თანაბარი არ იყო. მაშინდელი საზოგადოების ერთ ნაწილში კი, როგორც ირკვევა, იგრძნობოდა ამ ორი მოღვაწის დამსახურების გათანაბრების ტენდენცია. სწორედ ამ ტენდენციის წინააღმდეგ უნდა ყოფილიყო მიმართული აკაკის ხუმრობა. <BR>აკაკი დროს ეს გადაკრულად ნათქვამი, ცხადია, ლიტერატორთა და პედაგოგთა წრეებისათვის უკომენტაროდაც გასაგები და ნათელი იყო. დრომ თავისი გაიტანა და პოეტის სხარტულად ნათქვამი შემდგომი თაობებისათვის გაუგებარი გახადა. <BR>როგორც ვხედავთ, დიდ პოეტს სოფელი კავთისხევი სრულიადაც არ უხსენებია აუგად. ფრთიანმა, შეფარვით ნათქვამმა სიტყვამ დაბდა ბუნდოვნება, რომელიც, ჩემი აზრით, ამას იქით გაფანტულად უნდა ჩაითვალოს. <BR><BR><P><STRONG>                                                                                 </STRONG><STRONG>1958 წ.</STRONG><BR></P> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/didi_p39oet39is_khumroba_dak39avtiskhevi/2009-12-22-11 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/didi_p39oet39is_khumroba_dak39avtiskhevi/2009-12-22-11 Tue, 22 Dec 2009 09:16:31 GMT <IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/img.jpeg" alt="" align="left" width="null" height="null"><STRONG>            ეპისტოლარული</STRONG><BR>საფალავნო ქვა, იგივე საჯილდაო ლოდი, ვაჟკაცთა ღონის საცდელი. უმთავრესად მრგვლად "გამოკვერცხილი". ამ ლოდის აწევას აძნელებს არა მარტო მისი სიმძიმე, ლოდი მრგვალი და ლიპია, მოუხელთებელი: ხელი არ ეკიდება... <BR>ბავშვობაში, სოფელ გუდალეთის ეკლესიის ეზოში, აღდგომის მეორე დღეს მინახავს როგორ ეჭიდებოდნენ ჭაბუკები საფალავნო ქვას. ასეთი ლოდი ყოფილა სოფ. თვალადშიც, ძლევის ქედზე, წმინდა გიორგის ეკლესიასთან... ამას წინათ ასეთივე სავაჟკაცო ქვა ვნახე სოფელ მეტეხში, ირაკლი გიგოს ძე მაღალაშვილის ეზოში. <BR>ასეთი ლოდები ყოფილა რაჭასა (ბარაკონში) და სვანეთში. ლოდის აწევის სპორტი საქართველოს ყველა კუთხეში ყოფილა გავრცელებული და აქა-იქ ჩვენს დრომდე მოაღწია. დაწესებული იყო ქვის აწევის საფეხურები: ქარის გატარება, მუხლამდე, მკერდამდე აწევა, თავზეიტ და ცხენზეით გადაგდება. ამის მიხედვით ჯილდოც სხვადასხვა იქნებოდა. ამ ქართული სპორტის აღწერილობა მოცემული აქვს პოეტ ზ. შერაზადაშვილს (ჟურ. "დროშა" 1953, N4)... <IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/img.jpeg" alt="" align="left" width="null" height="null"><STRONG>            ეპისტოლარული</STRONG><BR>საფალავნო ქვა, იგივე საჯილდაო ლოდი, ვაჟკაცთა ღონის საცდელი. უმთავრესად მრგვლად "გამოკვერცხილი". ამ ლოდის აწევას აძნელებს არა მარტო მისი სიმძიმე, ლოდი მრგვალი და ლიპია, მოუხელთებელი: ხელი არ ეკიდება... <BR>ბავშვობაში, სოფელ გუდალეთის ეკლესიის ეზოში, აღდგომის მეორე დღეს მინახავს როგორ ეჭიდებოდნენ ჭაბუკები საფალავნო ქვას. ასეთი ლოდი ყოფილა სოფ. თვალადშიც, ძლევის ქედზე, წმინდა გიორგის ეკლესიასთან... ამას წინათ ასეთივე სავაჟკაცო ქვა ვნახე სოფელ მეტეხში, ირაკლი გიგოს ძე მაღალაშვილის ეზოში. <BR>ასეთი ლოდები ყოფილა რაჭასა (ბარაკონში) და სვანეთში. ლოდის აწევის სპორტი საქართველოს ყველა კუთხეში ყოფილა გავრცელებული და აქა-იქ ჩვენს დრომდე მოაღწია. დაწესებული იყო ქვის აწევის საფეხურები: ქარის გატარება, მუხლამდე, მკერდამდე აწევა, თავზეიტ და ცხენზეით გადაგდება. ამის მიხედვით ჯილდოც სხვადასხვა იქნებოდა. ამ ქართული სპორტის აღწერილობა მოცემული აქვს პოეტ ზ. შერაზადაშვილს (ჟურ. "დროშა" 1953, N4). <BR>სიმძიმის დაძლევისა და ქვის აწევის სპორტს, როგორც სავაჟკაცო სანახაობას, ქართულ მითოლოგიაში აქვს ფესვები გადგმული. ამირან სულკალმახის ძე პირველთაგანი იყო, ვინც საფალავნო ლოდს შეეჭიდა და შთამომავლობას ვაჟკაცური შემართებისა და ფიზიკური ტანჯვის უდრტვინველად გადატანის მაგალითი მისცა. ხევსურული ფოლკლორის ტიტანები და "ღვთის შვილები" - "ხთის კარზე მდგარი" იახსარი და კოპალა ამირანის შთამომავლები არიან, რომლებიც "სამოცლიტრიანი" და "ასლიტრიანი" რკინის აწევით ცდილობენ სახელის მოპოვებას. <BR>აი ადგილები ხევსურული პოეზიიდან, სადაც იახსარისა და სხვა "ხთის შვილთა" ვაჟკაცობაა აღწერილი: <BR><BR>ხთის კარზე შაიყარენით ანგელოზები თავნია, <BR>გარმოდგეს საწონ-ჩარექი, კვირავ, დაუგი თვალია! <BR>ეზიდებიან იმასა, ვინაც რო ძალიანია. <BR>ქვე-ქვე ბოლოსკენ მე ვზივარ, ყველას ჩემკე აქვ თვალია. <BR>ერთმანეთს ეუბნებიან: "აიღებს იახსარია". <BR>ავწიე საწონ-ჩარექსა, - ღმერტო, შენგანა ძალია. <BR>ხუთი მავსთხოვე კვირასა; გარმაიმეტა სამია. <BR>სამოც ლიტრასა რკინასა ძირს გაუყარენ ქარნია.<BR>. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . <BR>ჯერ რო გადმომცა ყმაზედ. მიყვარდის ულვაშიანი. <BR>ფანდურ დამიკარ, ბერხუნდი, მიყვარდის სამ-ძალიანი. <BR>ნუ შამიდგები ძალზედა, თუ არ ხარ იმედიანი. <BR>მორიგემ შამამილოცა საგმირო ას-ლიტრიანი. <BR>ხუთ კიდევ დავადებინე მკლავში ვარ იმედიანი. <BR><BR>ვაჟა ერთგან ამბობს: "გოგოთურად ვგუობდი თავს"-აო. <BR>ეს გოგოთური, რომლი თარგზეც ვაჟამ თავის პოემის გმირი გააცოცხლა, ნამდვილად თურმე ცხოვრობდა მეცხრამეტე საუკუნის პირველ ნახევარში და დიდი ძალღონის ვაჟკაცი ყოფილა. "ფრიად ახოვანი ტანისა, ლამაზი სხისა და დიდი ჯანის პატრონი, მაგრამ მშვიდი და ლმობიერი... იმის მოტანილი ბრტყელი, საფლავის ქვის მსგავსი ლოდი დღესაც გდია კოპალის სალოცავთან და ისეთი მძიმეა, ორ კაცს გაუჭირდება მისი გადაბრუნება". <BR>ამირანულ სამყროში "ღვთის სვილების" ნასუნთქი ჰაერით გაზრდილ ჭაბუკ ვაჟას გადაუწყვეტია ამ ლოდთან შებმა: <BR>"ჩემ ჯეელობაში მეც ბევრჯერ ვეჯაჯგურებოდი ამ გოგოთურის მოტანილ ქვას და ვცდილობდი გოგოთურზე მეტი ღონე გამომეჩინა. ეს ცდა, რასაკვირველია, ამაო იყო". <BR>"საფალავნო ქვის" გვერდით ქართულში შემორჩენილია ამავე მნიშვნელობის ძველი ტერმინი "საჯილდაო ქვა". ეს ტერმინი უფრო კონრეტულია, მიგვითითებს იმაზე, რომ ამ ქვის ამწევს აჯილდოებდნენ. <BR>სიტყვა "საჯილდოო", როგორც ტერმინი, ძველ ოფიციალურ დოკუმენტებსა და სიგელ-გუჯრებშიც გვხვდება: <BR>"... მას ჟამსა, ოდეს თქვენი უხუცესი ძმა სულხან-ყოფილი საბა, კურხეულსა და ამღლებულს სახელოვანს ბიძა და მამა ჩვენზედ დიდად ნამსახური და მრავალ გარჯილი იყო და მათ მისთვის ჩაჩიკასვილი გივის შვილები თავისის სოფლებითა და აგარაკებით ებოძა.. რაც მისი სამართლიანი სამძღვარია, აგრევ ს ა ჯ ი ლ დ ა ო დ დაგვიმტკიცებია" (წყალობის წიგნი, ქაიხოსრო ბატონიშვილისა. "საქ. სიძველენი", ტ. 2, დოკ. 183). <BR>ეს ტერმინი ამავე მნიშვნელობით, ოღონდ გახალხურებული ფორმიტ (საჯილდაო) გამოყენებულია სხვა დოკუმენტებშიც: <BR>"კიდემ გიბოძეტ ს ა ჯ ი ლ დ ა ო დ კარდენახს სამი კომლი კაცი ვაჟებდაშვილი". <BR>"ეს ჟამთა და ხანთა გასათავებელი მტკიცე და მოუშლელი ს ა ჯ ი ლ დ ა ო წ ი გ ნ ი და სიგელე გიბოძეთ... "<BR>"... ნუ მოუშლით ამ ჩვენს ს ა ჯ ი ლ დ ა ო დ ნ ა ბ ო ძ ე ბ ს ი გ ე ლ ს ა.... ი რ ა კ ლ ი". <BR>სიტყვები: საჯილდოო, საჯილდაო, და საფალავნო არ არის შეტანილი "განმარტებით ლექსიკონში". <BR>სიტყვა "საფალავნო" საბას არა აქვს. სახნილი აქვს საიჯილდაო (ჯილდოს ღირსი) და საჯილდოო (ჯილდოდ მიცემული მისაცემელი). ნ. და დ. ჩუბინაშვილებსაც აქვთ: საჯილდავო, საჯილდოვე. <BR> <BR> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/giorgi_shat39berashvilis_sapalavno_kva/2009-12-22-10 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/giorgi_shat39berashvilis_sapalavno_kva/2009-12-22-10 Tue, 22 Dec 2009 09:09:26 GMT <IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtisxevi.zip7.jpg" alt="null" width="280" height="160" align="right"><STRONG><SPAN style="font-size: 12pt"><SPAN style="font-size: 12pt">კავთისხევი<BR>და ქვათახევი</SPAN></SPAN></STRONG><BR>მრავალმხრივ არის საყურადღებო კავთურის ხეობა... <BR>ამ მიდამოების ერთ-ერთი შესანშნავი ძეგლის ქვათახევის მონასტრის მაღალ თაღებ ქვეშ "შეჰყარა ლანგ თემურ მოწესენი და შეასხა ეჟვანნი (რომელნი იტყოდნენ: "ვაი ჩვენს დედაბრობასა, ეს რა გვეჟღარუნებიან!"), და გამოსწვა ყოველნი ეკლესიასა შინა, და ჩანს დღესაც იატაკს ზედა ხელნი, ფერხნი, თავნი და გვამნი. არავინ შევალს ფეხცმული, არამედ ფეხშიშველნი, სიწმინდისთვის...". (ვახუშტი). <BR>ამავე თაღებ ქვეშ მოხდა ტრაღიკული ქორწინება ქართლის მეფის ლუარსაბისა და დიდი მურავის უბედური დისა. ეს ქორწინება და გიორგი სააკაძის სამეფო სახლთან დანათესავება გადაიქცა ქართლის უბედურების სათავედ, დიდი მოურავის ტრაღედიად და ლუარსაბის წამების მიზეზად. <BR>ამ ხეობას რომანტიული შუქი მოჰფინა "ქართლის ცხოვრებამ", ვახუშტი ბაგრატიონმა, იოსებ თბილელმა, ვასილ ბარნოვმა... ქვათახევდან გამო... <IMG src="https://kavtisxevi.ucoz.com/kavtisxevi.zip7.jpg" alt="null" width="280" height="160" align="right"><STRONG><SPAN style="font-size: 12pt"><SPAN style="font-size: 12pt">კავთისხევი<BR>და ქვათახევი</SPAN></SPAN></STRONG><BR>მრავალმხრივ არის საყურადღებო კავთურის ხეობა... <BR>ამ მიდამოების ერთ-ერთი შესანშნავი ძეგლის ქვათახევის მონასტრის მაღალ თაღებ ქვეშ "შეჰყარა ლანგ თემურ მოწესენი და შეასხა ეჟვანნი (რომელნი იტყოდნენ: "ვაი ჩვენს დედაბრობასა, ეს რა გვეჟღარუნებიან!"), და გამოსწვა ყოველნი ეკლესიასა შინა, და ჩანს დღესაც იატაკს ზედა ხელნი, ფერხნი, თავნი და გვამნი. არავინ შევალს ფეხცმული, არამედ ფეხშიშველნი, სიწმინდისთვის...". (ვახუშტი). <BR>ამავე თაღებ ქვეშ მოხდა ტრაღიკული ქორწინება ქართლის მეფის ლუარსაბისა და დიდი მურავის უბედური დისა. ეს ქორწინება და გიორგი სააკაძის სამეფო სახლთან დანათესავება გადაიქცა ქართლის უბედურების სათავედ, დიდი მოურავის ტრაღედიად და ლუარსაბის წამების მიზეზად. <BR>ამ ხეობას რომანტიული შუქი მოჰფინა "ქართლის ცხოვრებამ", ვახუშტი ბაგრატიონმა, იოსებ თბილელმა, ვასილ ბარნოვმა... ქვათახევდან გამოვიდა საკალმასოდ იოანე ბაგრატიონის შეუდარებელი "ხუმარ-სწავლის" პერსონაჟი და ამ მონასტის იპოდიაკონი მწიგნობარი იონა ხელაშვილი. <BR>ქვათახევი ყოველთვის იქცევდ ქართველ მკვლევართა და მეცნიერთა ყურადღებას და საკმაო ლიტერატურაც არსებობს მის ირგვლივ. 1961 წელს ლ. მენაბდემ გამოაქვეყნა "ძველი ქართული მწერლობის კერების" პირველი ტომი. ამ წიგნში თავისი ადგილი უჭირავს ქვათახევის მონსტრის ინსტორიასაც. მკვლევარს თავმოყრილი და მითითებული აქვს მრავალი საყურადღებო, მათ შორის ბევრი ახლად მოპვოებული ისტორიული დოკუმენტი, რომლებიც ნათლად წარმოგვიდგენენ ამ "ცათა უმაღლესს" და "დიდებულსა და დიდ უდაბნოს", როგორ მას ერთ-ერთი საბუთის გადამწერი ნ. ორბელიანი უწოდებს. <BR>ქვათახევის მონასტრის გარდა კავთურის ხეობას ბევრი ისტორიული ძეგლი ამშვენებს: მაღალაანთ ეკლესია, კავთის ციხე და კავთის ეკლესია, იდელეთის ეკლესია და სხვ. ამ ხეობაში უმოგზაურია მრავალ ქართველ თუ უცხოელ საზოგადო მოღვაწეს და მეცნიერს, თვისი აზრი გამოუთქვამთ.... უნაკასნკელათ მაღალაანთ ეკლესიას ორი ნაშრომი უძღვნა ვახტანგ ბერიძემ, ხოლო იდელეთის ძველი ეკლესი შეისწავლა ვახტანგ ცინცაძემ. ამორი-სამი წლის წინათ კავთურის ხეობის შესახებ მეცნიერულ-პოპულარული ნარკვევი გამოაქვეყნა სერგი მაკალათიამ. <BR>დასანიანია, რომ ეს ძველი მხარე აქამდე არ გამხდარა ქართული არქეოლოგიის სარბიელი, სარბიელი კი ძალზე დიდია. შემთხვევით თუ იშვიათი დაზვერვის შედეგად ნაპოვნი მასალა ამის თქმის საბაბს იძლევა. <BR>ვახუშტი ბაგრატიონი ამ მხარეს ასე აგვიწერს: <BR>"ნიჩბისის დასავლეთით ხევი-კავთისა. გამოდის დიდგორს, დის ჩრდილოთ, ერთვის მტკვარს სამხრიდან. ქვათახევამდე ვენახოვანი, ხილიანი. ქვათახევს არს მონასტერი ყოვლადწმინდისა, გუნბათიანი, მშვენიერნაშენი. ზის არქიმანდიტი. და არის ადგილი შემკული, ზაფხული გრილი, წყაროიანი: ზამთარი თბილი, გარემოს მთა ტყიანი, შენობა მრავალნი". <BR>ამ ამონაცერში არის ორი-სამი ფრაზა, რომელსაც განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს: <BR>"ხ ე ვ ი-კ ა ვ თ ი ს ა" "ქ ვ ა თ ხ ე ვ ა მ დ ე ვენახოვანი... და "ქ ვ ა თ ა ხ ე ვ ს ა ა რ ს მ ო ნ ა ს ტ ე რ ი ყოვლაწმინდისა"<BR>"ხ ე ვ ი-კ ა ვ თ ი ს ა" იმით არის საყურადღებო, რომ "ხევი" (მდინარე) ისახელება "კავთ"-დან; ამ მდინარის სახელწოდება ვახუშტის თქმით მოდის "კავთ"-იდან და არა პირუკუ, არა ისე, როგორც ეს დღეს გვესმის: თითქოს ეს ხეობა მდინარის სახელს ატარებდეს და "კ ა ვ თ უ რ ა ს ხ ე ო ბ ა" იყოს. ამ ხეობის სახელწოდების სწორი და ძველი გამოთქმა, როგორც ჩანს, დღემდე შერჩენილი აქვს მხოლოდ სოფელს (კ ა ვ თ ი ს-ხ ე ვ ი). ხეობის ზემო ნაწილს ამჟამად "კავთურის ხეობას" ეძახიან და არა კავთის-ხევს, ვახუშტის დროს კი ამ ხეობას მთლიანად "კავთის-ხევი" (ხევი-კავთისა) უნდა რქმეოდა. <BR>ვახუშტის ნათქვამი: "ქვატახევამდე ვენახოვანი". და "ქვათახევს არს მონასტერი ყოვლაწმინდისა", მიგვითითებს იმაზე, რომ "ქ ვ ა თ ა ხ ე ვ ი" სახელწოდებაა ამ ხეობისა, სადაც "ა რ ს მ ო ნ ა ს ტ ე რ ი ყ ო ვ ლ ა დ წ მ ი ნ დ ი ს ა". მართლაც, ქვათახევის მონასტერი უშუალოდ მდინარე კავთურის ხეობაში კი არა, მისი მცირე შენაკადის ხეობაში მდებარეობს, რომლის ზუსტ სახელად დაკვირვებული მეცნიერი "ქვათახევს" სდებს.<BR>                                     <BR>                                                                       <FONT color="#0000cd"><STRONG><SPAN style="font-size: 12pt"><SPAN style="font-size: 10pt"> </SPAN></SPAN></STRONG></FONT><FONT color="#0000cd"><STRONG><SPAN style="font-size: 12pt"><SPAN style="font-size: 10pt"><SPAN style="font-size: 8pt">გიორგი</SPAN></SPAN></SPAN></STRONG></FONT><STRONG><SPAN style="font-size: 12pt"><SPAN style="font-size: 10pt"><SPAN style="font-size: 8pt"> </SPAN></SPAN></SPAN></STRONG><STRONG><SPAN style="font-size: 12pt"><SPAN style="font-size: 10pt"><SPAN style="font-size: 8pt"><FONT color="#0000cd">შ</FONT></SPAN></SPAN></SPAN></STRONG><STRONG><SPAN style="font-size: 12pt"><SPAN style="font-size: 10pt"><SPAN style="font-size: 8pt"><FONT color="#0000cd">ატბერაშვილი</FONT></SPAN></SPAN></SPAN></STRONG><STRONG><SPAN style="font-size: 12pt"><SPAN style="font-size: 10pt"><SPAN style="font-size: 8pt"> </SPAN></SPAN></SPAN></STRONG><BR><BR> https://kavtisxevi.ucoz.com/news/kavtisxevi_da_qvataxevi/2009-12-22-9 ქსოვრელა https://kavtisxevi.ucoz.com/news/kavtisxevi_da_qvataxevi/2009-12-22-9 Tue, 22 Dec 2009 09:01:09 GMT